Bu barada AZCHEMCO holding kompaniýasynyň wise-başlygy Rifat Sultan-zade “Uglewodorod serişdelerini işläp taýýarlamagyň energetiki mümkinçilikleri, täze tehnologiýalary we ekologiýa jähtleri” atly (TESC 2024) Aşgabatda iýunyň birinji on günlüginde geçirilen Halkara maslahatynda belledi. Söhbetdeşligi okyjylarymyzyň dykgatyna ýetirýäris.

Rifat Sultan-zade teklibiňiz barada giňişleýin aýdyp beräýiň

- AZCHEMCO kompaniýasy suwda ereýän suwuk we toplumlaýyn dökünleriň hem-de agrohimikatlaryň önümçiliginde hususy tehnologiýalaryna eýe. Bu ugurda toplan baý tejribämizi paýlaşmaga taýýar.

Türkmen hyzmatdaşlarymyz bilen bilelikde biz Türkmenistanda suwuk dökünleriň önümçiligini ýola goýmagy başararys. Doganlyk döwletde täze önümçilige maýa goýmak bilen, kompaniýa karbamidiň esasynda düzüminde suwuk azot we kükürt saklaýan dökünleri, kükürt kislotalaryny we kükürdi öndürmegi we sebitde ýerlemegi meýilleşdirýär.

Mümkin bolan hyzmatdaşlary we müşderileri siziň önümiňiz nädip gyzyklandyryp biler?

- AZCHEMCO kompaniýasy “Dökün-Suwuk” azerbaýjan standartynyň awtordaşy bolup durýar. СОР29-a taýýarlygyň çäklerinde biz Azerbaýjanyň Ekologiýa we tebigy serişdeler ministrligi bilen hyzmatdaşlyk etmek hakynda Ähtnama gol çekdik.

Bu hereketler biziň ekologiýa taýdan arassa önümleri öndürmäge bolan niýetimizi aňladýar. Netijede, dökünler öndürilende hiç hili nitratlar ulanylmaýar we degişlilikde, olardan ösdürilen iýmit önümlerinde nitrat yzlary bolmaýar. Mundan başga-da, suwuk dökünlerde birnäçe artykmaçlyklar bar:

Suwuk dökünler ýeňil özleşdirilýänligi we ulanyşda az suw sarp edýänligi üçin oba hojalygy üçin has özüne çekijidir. Suwuk azot dökünleriniň ulanylmagy azot turşusynyň bugunyň atmosfera zyňylmasynyň mukdaryny azaltmaga ýardam eder. Bu hili buglar parnik täsirini döredýär we ählumumy maýlama hadysasyna täsir edýär.

Biz oba hojalygynyň howanyň ählumumy üýtgemeginiň sebäpleriniň 8%-iniň oba hojalygyna degişliligini nazarda almalydyrys.

Gaýtalap aýtsak, Türkmenistanda tebigy gazyň ägirt uly mukdaryny we onuň çykarylyşyny hasaba alsak, AZCHEMCО kompaniýasy ugurdaş alynýan kükürdi gaýtadan işlemek üçin öz tehnologiýasyny hödürlemäge we ony suwuk agrohimikatlaryň önümçiligine ugrukdyrmaga taýýar.

Ählumumy ekologiýa gün tertibinde, şeýle hem bu ugurda Türkmenistanda durmuşa geçirilýän işler babatda, türkmen tarapyndan hyzmatdaşlygyň geljegini nähili görýärsiňiz?

- Hyzmatdaşlygymyzyň geljeginiň diňe bir önümçilik wezipeleri bilen şertlenmedigi gürrüňsiz. Bu ugurda azerbaýjan we türkmen kompaniýalary bilen ylmy-barlag işini hem ýola goýmak zerurdyr.

Şu ýylyň noýabr aýynda Bakuda Howanyň üýtgemegi boýunça Maslahat geçiriler (СОР29). COP29-nyň prezidenti jenap Muhtar Babaýew howanyň üýtgemegine maýa goýumlaryny çekmek babatda işleri alyp barýar we howanyň üýtgemegi babatda baş maksatlara ýetmekde ösüş banklarynyň we halkara maliýe institutlarynyň möhüm ornuny belleýär.

Türkmenistanyň durnukly maksatlaryny nazara alyp, AZCHEMCO kompaniýasy howa maliýeleşdirmesiniň çäklerinde täze başlangyçlary düzmekde Türkmenistanyň institutlary bilen hyzmatdaşlyk etmäge taýýar.

Şunuň bilen birlikde, biziň kompaniýamyz tarapyndan «A3 Climate Fund» howa gaznasyny döretmek taslamasy işe girizildi. Ol ählumumy howa meselelerini çözmäge ýardam eder.

“Ýaşyl geljege” ýetmekde Türkmenistanyň we Azerbaýjanyň, hormatly Prezidentlerimiz Ilham Aliýewiň we Serdar Berdimuhamedowyň ygrarlylygyny bellemek isleýärin. 

Biziň ýurtlarymyz gazylyp alynýan baýlyklara baý. Şol bir wagtda energetika howpsuzlyk meseleleri döwletlerimiziň milli howpsuzlyk meseleleriniň hatarynda seljerilýär. Azerbaýjan hem, Türkmenistan hem gazylyp alynýan ýangyçlaryň önümçiligine maýa goýmagy dowam etmek bilen, şol bir wagtda howanyň üýtgemegi bilen bagly meseleleri hem ünsden düşürmeýär.

Halklarymyzy asyrlaryň dowamynda taryhy, ruhy we medeni gatnaşyklaryň baglanyşdyrandygy aýratyn nygtalmalydyr. Bu gatnaşyklar bu günki gün ählumumy meseleleri çözmekde aýratyn wajyp.

Mümkinçilikden peýdalanyp, türkmen halkyny Türkmenistanda we onuň daşynda giňden bellenilýän Magtymguly Pyragynyň 300 ýyllygy bilen tüýs ýürekden gutlaýaryn. Beýik şahyryň meşhur “Türkmeniň” goşgusyndan setirleri getirýärin:

Köňüller, ýürekler bir bolup başlar,
Tartsa ýygyn, erär topraklar-daşlar,
Bir suprada taýýar kylynsa aşlar,
Göteriler ol ykbaly türkmeniň.