Energiýanyň täze görnüşleri we ony almagyň usuly
09:10 26.08.2025 2206
Soňky ýyllarda dünýäde pes uglerodly energiýa we wodorod ýangyjyna geçmek bilen bagly işleriň güýçlenmegi netijesinde, geljekde energiýa serişdelerine bolan islegiň gurluşynyň üýtgemegine getirer diýlip garaşylýar.
Häzirki zaman energetikasynyň 90 göterime golaýy tebigy gazylyp alynýan peýdaly magdanlaryň (nebitiň, gazyň, kömrüň) esasyndaky himiki ýangyçlary ulanmaklyga esaslanýar. Energiýanyň bu çeşmeleriniň gorlary çäkli we olar gün-günden kemelýär. Şonuň üçin adamzadyň öňünde energiýa serişdelerini tygşytly peýdalanmak, gazylyp alynýan ýangyçlary gazyp almaklygyň hem-de gaýtadan işlemekligiň ýokary netijeli usullaryny ulanmak, şeýle-de energiýanyň täze çeşmelerini gözlemek we onuň esasynda sintetiki ýangyçlary almak meselesi dur.
Energetiki we ekologik meseleleri çözmek üçin indiki usullary ulanmak mümkin: olardan energiýany tygşytlaýjy tehnologiýalary giňden peýdalanmak; energiýanyň gaýtadan dikelýän görnüşlerine geçmek; ikilenç energiýa göterijilerini (wodorody) ulanmaklyga esaslanan döwrebap tehnologiýalara geçmek we şuňa meňzeşler.
Ikilenç energiýa serişdesi (ýangyç) hökmünde wodoroda nazary we tejribelik taýdan gyzyklanmanyň döremeginiň sebäpleri: doly ekologik arassalyk; tükeniksiz çig mal gorlary; ýokary energiýa sygymlylyk — 142 MJ/kg (şol bir birlikde beýleki ýangyçlar üçin: gury agaç 19 — 21; kömür 33 — 36; benzin 40 — 45; metan 55,6; şertli ýangyç 29,3).
Wodorody almagyň usullaryny gözlemegiň çäklerinde has amatly ugurlaryň biri hem energiýany az sarp etmek arkaly suwy elektriki we termohimiki reaksiýalaryň esasynda dargatmak. Elektrik we ýylylyk energiýa hökmünde Günüň, ýeliň we elektrik beketleriň energiýasy ulanylyp bilner.
Energiýanyň gaýtadan dikeldilýän çeşmeleriniň energiýasyny akkumulirlemegiň usuly hökmünde işlenilip taýýarlanylan hödürlenilýän desga himiki reaksiýalar geçende belli bir mukdardaky energiýanyň bölünip çykýandygyna ýa-da ýuwudylýandygyna esaslanandyr. Günüň we ýeliň energiýasy ulanylyp alnan ýylylygyň we elektrik energiýanyň hasabyna geçirilen himiki reaksiýanyň netijesinde ýanyjy madda (wodorod) bölünip çykýar. Emele gelen wodorod ýörite gapda jemlenilýär. Tebigy energiýany (Günüň, ýeliň energiýasyny) akkumulirlemek Gün kollektorynyň, ýel ýylylyk generatorynyň, goşmaça energiýa çeşmesini sazlaýjylaryň, bölünip çykýan gazy saklamak üçin gabyň we zerur enjamlaryň kömegi bilen amala aşyrylýar.
Rahmetnur AÝMÄMMEDOW,
«Türkmengaz» döwlet konserniniň Ylmy-barlag tebigy gaz institutynyň
direktorynyň geologiýa işleri boýunça orunbasary.
Gahryman Arkadagymyz Balkan welaýatynda täze howa menziliniň gurluşyk işleriniň barşy bilen tanyşdy
Balkan welaýatyna iş saparynyň çäklerinde Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň Başlygy Gurbanguly Berdimuhamedow Jebel şäherçesinde täze Halkara howa menziliniň gurluşygynyň güýçli depginde dowam edýän ýerine baryp, alnyp barylýan giň möçberli gurluşyk işleri bilen tanyşdy. Bu barada TDH habar berýär.
Türkmenistanyň wekiliýeti Tatarystan nebitgaz forumyna gatnaşdy
«Kazan Ekspo» halkara sergi merkezinde 31-nji awgustdan 2-nji sentýabr aralygynda Tatarystan nebitgazhimiýa forumy – 2022 geçirildi. Oňa iki müňden gowrak wekil gatnaşdy. Türkmenistandan foruma «Türkmengaz» we «Türkmennebit» döwlet konsernleriniň, «Türkmengeologiýa» döwlet korporasiýasynyň wekilleri gatnaşdy. Bu barada Türkmenistanyň Kazandaky Baş Konsullygynyň saýtynda habar berilýär.
«Demirgazyk akymy» bilen bagly ýagdaý zerarly Ýewropada gaz 30% gymmatlady
«Demirgazyk akymy» gaz geçirijisiniň togtamagynyň dowam etmegi netijesinde Ýewropada gazyň spot bahasy 30%-e golaý ýokarlanyp, müň kub metrine 2900 dollara ýetdi diýip, Interfaks habar berýär.
Türkmenistan benziniň iň arzan ýurtlarynyň sanawynda 7 orna çykdy
Türkmenistan benziniň bahasy iň arzan ýurtlarynyň sanawynda 7-nji orny eýeleýär. Muňa 29-njy awgustda GlobalPetrolPrices internet-neşiri tarapyndan neşir edilen dünýäde motor ýangyjynyň bahalary hakyndaky maglumatlar şaýatlyk edýär.
Türkmenistanyň we Saud Arabystanynyň wekilleri hyzmatdaşlygy ösdürmegiň mümkinçiliklerini bellediler
2-nji aprelde Türkmenistanyň daşary işler ministri Raşid Meredow bilen Saud Arabystany Patyşalygynyň döwlet ministri, Ministrler Kabinetiniň agzasy Emir Turki bin Muhammed Al Saudyň arasynda geçirilen duşuşykda iki ýurduň arasyndaky syýasy-diplomatik, söwda-ykdysady we medeni-ynsanperwer hyzmatdaşlygyň möhüm taraplaryny ara alyp maslahatlaşyldy diýip, Türkmenistanyň DIM-niň metbugat gullugy habar berdi.