Aşgabatda Türkmenistanyň nebitgaz pudagyna maýa goýumlaryny çekmek boýunça iki günlük halkara forum öz işini tamamlady. Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň şöhratly 30 ýyllygyna we Aşgabadyň 140 ýyllygyna beslenýän şu ýylda energetika pudagynda halkara hyzmatdaşlygy pugtalandyrmaga we ösdürmäge gönükdirilen ýöriteleşdirilen forum diňe bir däp bolan görnüşde däl, eýsem, dünýäniň onlarça ýurtlary bilen teleköpri görnüşinde hem geçirildi.

Türkmenistanyň Prezidenti Halkara foruma gatnaşyjylara iberen Gutlagynda «Türkmenistanyň energetika strategiýasy ýurdumyzyň ýangyç-energetika toplumyny hemmetaraplaýyn ösdürmäge hem-de dünýäniň energetika ulgamyna sazlaşykly goşulmagyna gönükdirilendir» diýip belleýär.

Forumyň işine dünýäniň nebit, gaz we energetika bazarlarynyň esasy wekilleri we halkara bilermenleri gatnaşdylar.

Forumyň çäginde geçirilen duşuşyklar mümkin bolan maýadarlaryň nebit-gaz we gaz himiýasy pudagynda täze maýa goýum taslamalary, irki ýataklarda nebit-gaz önümçiligini işjeňleşdirmek, olaryň ösüş barada habardarlyk derejesini ýokarlandyrmaga, Hazaryň türkmen kenaryndaky deňiz ýataklary, şeýle hem energiýa pudagynyň mundan beýläk-de durnukly ösüşi boýunça sebitleýin gepleşikleri işjeňleşdirmäge mümkinçilik berdi.

Bellenilişi ýaly, nol zyňyndylaryna sary ählumumy hereketiň çäginde maýa goýumlaryna, hususan-da, gazylyp alynýan ýangyçlar bilen işleýän kompaniýalara degişlilikde “howa töwekgelçiligini” bahalandyrmagyň strategiýalary möhüm ähmiýete eýe boldy. Nebit we gaz taslamalaryny maliýeleşdirmek we arassa energiýany ösdürmek ýörelgelerine aýratyn üns berildi.

Maliýe we ykdysadyýet ministri Muhammetgeldi Serdarow Türkmenistanyň halkara maliýe guramalary bilen hyzmatdaşlygynyň esasy taraplary barada çykyş etdi. Şeýle hem, Türkmenistanyň gaýtadan dikeldilýän energiýa çeşmeleri, ýurduň senagat we ulag, nebit-gaz we energetika pudaklarynda häzirki zaman ekologiýa taýdan arassa we tygşytlaýjy tehnologiýalary ulanmaga geçişi baradaky pikirini hödürledi.

Şweýsariýa iri maliýe konglomeraty Credit Suisse AG-iň wekili, Ösüp barýan bazarlar boýunça başlygy başlygy Eraj Şirwani sessiýada onlaýn çykyş etdi. Nebit we gaz taslamalaryny maliýeleşdirmegiň peselýän ýörelgesine we ýangyç-energiýa pudagynda arassa energiýa we ýaşyl tehnologiýalara maýa goýumlarynyň artmagyna ünsi jemledi. Täze nol emissiýa işewürlik modellerine karz bermegiň anyk mysallaryny getirdi.

Türkmenistan Döwlet energetika institutynyň wekili Türkmenistanda Gün we ýel energiýasynyň mümkinçilikleri barada çykyş etdi.

Foruma gatnaşan AÖB-nyň Türkmenistandaky wekilhanasynyň müdiri Çang Çing Ýu bankyň energiýa pudagyndaky strategiýalary barada çykyş etdi. Bularyň arasynda tebigy gaz eksport bazarlarynyň diwersifikasiýasyny goldamak we infrastrukturany döwrebaplaşdyrmak bar.

— Türkmen gazynyň üpjünçiligi daşky gurşawyň ýagdaýyny gowulaşdyrmaga kömek edýär we her gezek watanymyza gaýdanymda bu gowulaşmany duýýaryn, howa has arassalanýar. Türkmenistanyň bu babatda uly goşant goşýandygyna begenýärin -diýdi.

AÖB-niň wekili şeýle hem bank tarapyndan goldanýan Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan gaz geçiriji taslamasyny belläp, bu ýardamyň dowam etjekdigine ynandyrdy.

Owganystanyň Merkezi bankynyň başlygynyň wezipesini wagtlaýyn ýerine ýetiriji Ajmal Ahmadi Owganystanyň 2021-nji ýylda öz çäginde Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan (TAPI) taslamasyny durmuşa geçirip başlamaga taýýardygyny aýtdy. Häzirki wagtda Owganystan gaz geçirijisiniň gurluşygynyň howpsuzlygyny üpjün etmek üçin köp iş etdi. Munuň özi uly göwrümli taslamany durmuşa geçirmek prosesini ep-esli tizleşdirmeli.

Az uglerodly geljege geçişde turbageçiriji taslamalarynyň roly baradaky panel çekişmesiniň çäginde abraýly halkara kompaniýalarynyň we maliýe guramalarynyň wekilleri Aziýa sebitiniň energiýa howpsuzlygyny üpjün etmekde uly rol oýnajak TOPH taslamasyny goldadylar.

“Haldor Topse” kompaniýasynyň wekiliniň belleýşi ýaly, bu kompaniýa Ahal welaýatyndaky Owadandepede tebigy gazy sintetiki benzine gaýtadan işlemek üçin dünýäde ilkinji gaz himiýa toplumynyň gurluşygyna gönüden-göni gatnaşdy. Haldor Topse häzirki wagtda Türkmenistanda tebigy gazy sintetiki benzine gaýtadan işleýän ýene-de bir zawod gurmagy meýilleşdirýär. Bu çig mal eksportyna garaşlylygy ep-esli azaldar we tebigy baýlyklardan has netijeli peýdalanjak has döwrebap kärhana bolar.

CIFAL-yň Türkmenistandaky (Fransiýa) hemişelik wekili Lýuk Bekkeriň pikiriçe, ýurduň ägirt uly tebigy baýlyklaryny göz öňünde tutup, Türkmenistan nebit-gaz we senagat pudaklaryny ösdürmek üçin uly mümkinçiliklere eýedir.

Onuň sözlerine görä, Günorta Aziýa bazarlaryna ugrukdyrmaga mümkinçilik berýän TOPH gaz geçirijisi bu gaz akymyny ýeňilleşdiriler. Mundan başga-da, CIFAL Hazar deňzindäki «Dostluk» uglewodorod ýatagyny bilelikde gözlemek, ösdürmek we ösdürmek boýunça Türkmenistan we Azerbaýjan hökümetleriniň arasynda Özara düşünişmek hakynda Ähtnama gol çekilmegi bilen gutlady.

Forumda bellenip geçilişi ýaly, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygynda durmuşa geçirilýän maýa goýum syýasaty ykdysady ösüşiň ýokary derejesini, döwletiň abadançylygyny we türkmen halkynyň durmuş derejesini yzygiderli ýokarlandyrmagy maksat edinýär.

Halkara maliýe guramalary bilen özara gatnaşyk Türkmenistanyň ykdysady syýasatyny durmuşa geçirmekde strategiki ugur bolup durýar. Soňky on ýylda biziň ýurdumyz önümçilik pudagyna döwlet we daşary ýurt maýa goýumlaryny işjeň alyp barýar. Şol bir wagtyň özünde, nebit-gaz pudagynda ileri tutulýan magdan we gaýtadan işleýän pudaklary ösdürmäge uly maýa goýumlary goýuldy.

Döwlet maýa goýum syýasaty önümçilikde täze tehnologiýalaryň ornaşdyrylmagyny, eksporta gönükdirilen we importyň ornuny tutýan önümçiligi höweslendirmegi, içerki önümleriň hilini ýokarlandyrmagy, ilatyň iş bilen baglanyşykly meselelerini çözmegi, şeýle hem gaýtadan işleýän pudaklar üçin çig mal bazasyny göz öňünde tutýar.

Netijeli maýa goýum syýasaty ýeterlik derejede ýokary we durnukly ykdysady ösüşi üpjün edýär. Maliýe we sosial durnuklylyk saklanýar, daşarky kynçylyklara gyssagly jogap bermek we ykdysady gurşawdaky üýtgeşmelere uýgunlaşmak amala aşyrylýar.

Ýurdumyzyň ykdysadyýetine maýa goýumlarynyň paýy ýokary bolmagynda galýar (JIÖ-den 22-25% derejesinde). Uly göwrümli sebitleýin we milli taslamalara her ýyl 10 milliard dollardan gowrak serişde sarp edilýär.